Το Δέκατο Όγδοο Ασιατικό Ενημερωτικό Δελτίο (2026)

 

  

του Prabir Purkayastha*

 

μετ. – επιμ. Δ. Περδίκης

από την Τριηπειρωτική – Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών

 

 

Όταν η Ουάσινγκτον μπορεί να δεσμεύει τα χρήματα ενός έθνους κατά βούληση, η απάντηση που αναδύθηκε από την πρόσφατη σύνοδο κορυφής στην Ινδία δεν ήταν ένα ανταγωνιστικό νόμισμα, αλλά μια αθόρυβη αναδιάρθρωση του τρόπου με τον οποίο οι χώρες πληρώνουν η μία την άλλη.

23 Σεπτεμβρίου 2026

 

 

Αγαπητοί φίλοι,

Η πρόσφατη διήμερη σύνοδος κορυφής των BRICS στο Δελχί ήταν σημαντική επειδή υπέδειξε ότι ακόμη και η κυβέρνηση του Ινδού Πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι (Narendra Modi) – η οποία νωρίτερα είχε επιχειρήσει να συνάψει στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ – συνειδητοποιεί τώρα ότι το μέλλον της έγκειται στη διατήρηση της στρατηγικής της αυτονομίας.

 

 

Η αντικειμενική πραγματικότητα είναι ότι οι ΗΠΑ, η ΕΕ, το ΝΑΤΟ και η G7 (κλειστές ομάδες αποικιοκρατικών και πρώην αποικιοκρατικών δυνάμεων) δεν αποτελούν πλέον τις καθοριστικές δυνάμεις στον κόσμο. Αντίθετα, ο κόσμος μετακινείται προς μια πολύ πιο ευέλικτη πολυπολική παγκόσμια τάξη. Η επιβολή της Δύσης, είτε μέσω των οικονομικών της κυρώσεων είτε μέσω στρατιωτικών επεμβάσεων, δεν λειτουργεί πλέον. Η Διακήρυξη των BRICS στο Δελχί επικεντρώθηκε στρατηγικά στη δημιουργία εναλλακτικών διαύλων εμπορίου και χρηματοπιστωτικών ροών. Αυτοί πρόκειται να είναι ανεξάρτητοι από τις αμερικανικές τράπεζες και το σύστημα SWIFT, μέσω του οποίου πραγματοποιείται η διαπραγμάτευση της πλειονότητας των παγκόσμιων συναλλαγών. Μέσω του ελέγχου που ασκούν οι ΗΠΑ στο σύστημα SWIFT και στις δυτικές τράπεζες, η Δύση μπορεί να επιβάλλει τις λεγόμενες «παγκόσμιες» κυρώσεις στη Ρωσία και το Ιράν, με τα οποία βρίσκεται σε πόλεμο – είτε άμεσα, όπως στο Ιράν, είτε μέσω του πληρεξουσίου της, της ουκρανικής κυβέρνησης υπό τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εναντίον της Ρωσίας.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν αποτέλεσε το στρατηγικό υπόβαθρο της συνόδου, παρόλο που δεν αναφέρθηκε άμεσα στις εργασίες της. Οι στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ, είτε μέσω του Ισραήλ στη Δυτική Ασία είτε άμεσα όπως στη Βενεζουέλα, δείχνουν ότι οι ΗΠΑ δεν είναι διατεθειμένες να εγκαταλείψουν τη θέση τους ως ο μοναδικός παγκόσμιος ηγεμόνας – ή όπως το αποκάλεσε ο Φράνσις Φουκουγιάμα (Francis Fukuyama), την «Αμερικανική Αυτοκρατορία» (‘American Imperium’). Αυτό εντάσσεται επίσης στο πλαίσιο της υποχώρησης εκ μέρους της κυβέρνησης Μόντι από πολλές από τις προηγούμενες γεωστρατηγικές θέσεις της Ινδίας, με κυριότερη εκείνη για την Παλαιστίνη. Η προσέγγισή της με το Ισραήλ βρίσκεται σε οξεία αντίθεση με την ευρύτερη συναίνεση μεταξύ των χωρών της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, οι οποίες θεωρούν το αποικιοκρατικό κράτος του Ισραήλ ως το κύριο πρόβλημα στη Δυτική Ασία.

 

Κοινά Προβλήματα

Δεδομένων των διαφορών εντός των BRICS, και ιδιαίτερα με την Ινδία ως διοργανώτρια χώρα, δεν συνιστά έκπληξη η εστίαση της συνόδου κορυφής σε αυτό που αποτελεί κοινό πρόβλημα για όλες τις χώρες που δεν ανήκουν στη νεο-αποικιοκρατική και αποικιοκρατική συμμαχία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Το πρόβλημα αυτό είναι πώς να διεξάγουν εμπόριο μεταξύ τους χωρίς να διαπραγματεύονται υπό τους Εμπορικούς Κανόνες των ΗΠΑ – ένα σύνολο περίπλοκων εγγράφων που επιτρέπουν στις ΗΠΑ να «απαγορεύουν» ουσιαστικά οποιοδήποτε εμπόριο επιθυμούν να σταματήσουν. Υπό τη διοίκηση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump), οι εμπορικοί κανόνες των ΗΠΑ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επιβολή υψηλότερων δασμών (έως και 100%) σε όλες τις εξαγωγές της Ινδίας προς τις ΗΠΑ, επειδή η Ινδία εισάγει πετρέλαιο από τη Ρωσία, στην οποία έχουν επιβληθεί κυρώσεις από τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ υποκριτικά συνεχίζουν να εισάγουν εμπλουτισμένο ουράνιο από τη Ρωσία, το οποίο χρειάζονται για τους πυρηνικούς τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο σε ονομαστικούς όρους (αν και όχι σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης) και ότι μπορούν να αποκλείσουν οποιαδήποτε χώρα από τις περισσότερες τραπεζικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές μέσω του συστήματος SWIFT, η σύνοδος κορυφής στο Δελχί αποφάσισε να εστιάσει στο εμπόριο ως το πλέον σημαντικό ζήτημα. Αυτό είναι κομβικής σημασίας για την επιθυμία των περισσότερων χωρών για ανεξάρτητη εξωτερική και οικονομική πολιτική, καθώς και για τη διατήρηση της αυτονομίας τους.

Η στρατηγική οδός που έχουν επιλέξει οι BRICS δεν είναι η προσπάθεια δημιουργίας ενός εναλλακτικού νομίσματος που θα μπορεί να χρησιμοποιεί κάθε χώρα. Ένα τέτοιο εναλλακτικό σύστημα θα απαιτούσε είτε ένα νέο νόμισμα είτε το νόμισμα ενός κράτους-μέλους να υποστηρίζεται από τις κεντρικές τράπεζες των χωρών BRICS. Αντίθετα, επέλεξε ένα σύστημα που επιτρέπει σε κάθε χώρα να πραγματοποιεί συναλλαγές στα εγχώρια νομίσματά της για τα αγαθά που αγοράζει από άλλες. Αρκετά προβλήματα πρέπει να αντιμετωπιστούν εάν πρόκειται να γίνει αυτό. Το ένα είναι ένας απλός μηχανισμός για τη μεταφορά χρημάτων από τη μία πλευρά στην άλλη, υπό την προϋπόθεση ότι και οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει σε μια ισοτιμία μετατροπής. Το άλλο είναι πώς θα συνδεθούν οι κεντρικές τράπεζες και των δύο πλευρών ώστε να καταστεί δυνατή μια τέτοια συναλλαγή.

 

 

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα που έχουν σήμερα οι περισσότερες από τις χώρες BRICS, ιδιαίτερα εκείνες που είναι πιθανό να διαχειριστούν το μεγαλύτερο μερίδιο των συναλλαγών, είναι ότι διαθέτουν ήδη πύλες πληρωμών (Σ.τ.Μ., payment gateways) για εσωτερικές συναλλαγές εντός κάθε χώρας. Οι προκλήσεις είναι οι εξής:

• Η διασύνδεση των συστημάτων πληρωμών κάθε χώρας, όπως το UPI της Ινδίας, το Pix της Βραζιλίας, το CIPS της Κίνας και το SPFS της Ρωσίας. Η Νότια Αφρική μένει εκτός προς το παρόν, εκτός εάν συνδεθεί με ένα από τα τέσσερα προαναφερθέντα.
• Η τιμολόγηση κάθε εμπορεύματος στο νόμισμα της χώρας που πουλάει το προϊόν της και η εφαρμογή της συναλλαγματικής ισοτιμίας που καθορίζεται για την ημέρα μεταξύ των νομισμάτων των δύο χωρών.
• Ο καθορισμός των νομισμάτων κάθε χώρας σε σχέση με τα άλλα. Επειδή εμπλέκονται τα συστήματα πληρωμών μόνο τεσσάρων χωρών, οι κεντρικές τράπεζες αυτών των χωρών πρέπει να καθορίζουν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες μεταξύ τους καθημερινά.

Ενώ ένα ενιαίο εσωτερικό εφεδρικό νόμισμα έκανε τη ζωή πολύ απλούστερη την εποχή που μόνο οι τράπεζες επικοινωνούσαν μεταξύ τους, οι προηγμένες ψηφιακές πύλες πληρωμών εντός των BRICS καθιστούν το πρόβλημα πολύ πιο διαχειρίσιμο σήμερα. Τα υπολογιστικά συστήματα και η ψηφιακή συνδεσιμότητα αποτελούν ένα σχετικά ευκολότερο πρόβλημα από τη δημιουργία ενός εφεδρικού νομίσματος των BRICS. Αυτό αποτρέπει επίσης οποιαδήποτε χώρα από το να αναδειχθεί σε ηγεμονική δύναμη εντός των BRICS, όπως κάνουν οι ΗΠΑ εντός της G7.

 

Προς την (Σ.τ.Μ., εθνική) Κυριαρχία

Γιατί οι χώρες προσπαθούν να απομακρυνθούν από το SWIFT και τα δυτικά χρηματοπιστωτικά συστήματα; Αυτό πηγάζει από την τεράστια οικονομική ισχύ που ασκούν οι ΗΠΑ εντός ενός τέτοιου συστήματος: την εξουσία όχι μόνο να επιβάλλουν οικονομικές κυρώσεις σε οποιαδήποτε χώρα για πολιτικούς λόγους, αλλά και να κατασχέσουν χρήματα που διακρατούνται σε δυτικές τράπεζες που λειτουργούν μέσω του συστήματος SWIFT. Το 1979, τα χρήματα του Ιράν στις αμερικανικές τράπεζες κατασχέθηκαν από τις ΗΠΑ. Το 2022, τα χρήματα της Ρωσίας στις ευρωπαϊκές τράπεζες κατασχέθηκαν από τις χώρες της ΕΕ.

 

 

Οι οικονομικές κυρώσεις που επιβάλλουν οι ΗΠΑ σε οποιαδήποτε χώρα αποκτούν ισχύ μέσω των εξωεδαφικών αξιώσεων των νόμων τους. Για παράδειγμα, τον Δεκέμβριο του 2018, η οικονομική διευθύντρια και αναπληρώτρια πρόεδρος της Huawei, Μενγκ Ουάντσου (Meng Wanzhou), συνελήφθη στον Καναδά βάσει προσωρινού αιτήματος έκδοσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή είναι η εξωεδαφικότητα που απολαμβάνουν οι ΗΠΑ λόγω του ότι είναι ο παγκόσμιος ηγεμόνας και λόγω της ερμηνείας των νόμων της από τα αμερικανικά δικαστήρια. Σύμφωνα με τις ΗΠΑ, οποιαδήποτε συναλλαγή σε δολάρια οποπουδήποτε στον κόσμο εμπίπτει στο αμερικανικό δίκαιο και στη δικαιοδοσία των αμερικανικών δικαστηρίων.

Η απομάκρυνση από το SWIFT, το αμερικανικό δολάριο και τα νομίσματα και τραπεζικά συστήματα ΗΠΑ–ΕΕ δεν αποτελεί απλώς μια διευκόλυνση για τις χώρες BRICS. Έχει σημασία εάν θέλουν να ασκήσουν το δικαίωμά τους να εμπορεύονται με όποια χώρα επιθυμούν, βάσει της εγχώριας νομοθεσίας τους και όχι βάσει της εξωεδαφικής εμβέλειας των νόμων των ΗΠΑ και της ΕΕ. Στην πραγματικότητα, πρόκειται απλώς για την επιβεβαίωση ότι οι μέρες της αποικιοκρατίας και του νεοαποικιοκρατισμού έχουν τελειώσει.

Οι υποστηρικτές της διαδικασίας BRICS πιστεύουν ότι ο κόσμος πρέπει να ενωθεί ενάντια στις προσπάθειες της Δύσης να ελέγξει τον κόσμο όχι μόνο μέσω άμεσων στρατιωτικών μέσων, αλλά και μέσω των υφιστάμενων χρηματοπιστωτικών και οικονομικών δομών. Αποικιοκρατικοί και νεοαποικιοκρατικοί πόλεμοι διεξάγονται ακόμη, από τη Βενεζουέλα έως το Ιράν. Κάθε ένας από αυτούς τους πολέμους θα πρέπει να δοθεί από τους λαούς αυτών των χωρών, αλλά η υποστήριξη των προοδευτικών δυνάμεων σε όλο τον κόσμο είναι απαραίτητη.

 

 

Η προσπάθεια οικονομικού ελέγχου του κόσμου είναι ακόμη πιο επικίνδυνη επειδή επηρεάζει όλες τις οικονομίες μας. Οι χώρες των BRICS ενδέχεται να έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις σε γεωπολιτικά ζητήματα –όπως βλέπουμε στην Παλαιστίνη, στον Πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν. Αλλά όλες οι χώρες BRICS μοιράζονται ένα κοινό συμφέρον: την απελευθέρωση του εμπορίου τους από τις εξωεδαφικές εξουσίες που ασκεί η Δύση, ιδιαίτερα οι ΗΠΑ.

Εάν οι BRICS μπορέσουν να αντιμετωπίσουν το κρίσιμο ζήτημα του πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα σύστημα συναλλαγών σε διμερή βάση (Σ.τ.Μ., one-to-one) χωρίς να διερχόμαστε από κανέναν τρίτο ενδιάμεσο, αυτό θα αποτελούσε μείζον επίτευγμα. Ο χρόνος για ένα τέτοιο σύστημα φτάνει όχι μόνο επειδή είναι η κατάλληλη στιγμή, αλλά επειδή διαθέτουμε και τα εργαλεία για αυτό: τις πύλες πληρωμών τεσσάρων μεγάλων οικονομικών δυνάμεων των BRICS. Αυτό δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση μείζον τεχνολογικό πρόβλημα και απαιτεί μόνο τη βούληση για μια τέτοια εφαρμογή.

 

Θερμά,

Πραμπίρ Πουρκαγιάσθα (Prabir Purkayastha)

 

 

* Ο Πραμπίρ είναι επιστήμονας και πολιτικός ακτιβιστής. Είναι ιδρυτικό μέλος του Delhi Science Forum (Επιστημονικό Φόρουμ του Δελχί) και διευθυντής σύνταξης του Newsclick.in.