Καθώς ένα παρακμάζον ιμπεριαλιστικό σύστημα εξαπολύει επιθέσεις για να διατηρήσει την παρακμάζουσα τάξη πραγμάτων του, η οργάνωση της εργατικής τάξης καθίσταται όχι μόνο απαραίτητη για τους καταπιεσμένους του κόσμου, αλλά και αναπόφευκτη για την επιβίωση της ανθρωπότητας.
του Vijai Prashad
The World Needs a Living Left: The Twenty-Fourth Newsletter (2026), Tricontinental
11 Ιουνίου 2026
μετ. Διονύσης Περδίκης
* Κεντρική εικόνα: Dumile Feni (South Africa), African Guernica, 1967.
Αγαπητοί φίλοι,
Χαιρετισμοί από το γραφείο της Τριηπειρωτικής: Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών.
Από τις 29 έως τις 31 Μαΐου, δυνάμεις της αριστεράς της Νότιας Αφρικής συγκεντρώθηκαν στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής, για το Συνέδριο της Αριστεράς. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιήθηκε αυτή η συνάντηση. Πάνω από τριάντα χρόνια μετά το τέλος του επίσημου απαρτχάιντ, ο λαός της Νότιας Αφρικής εξακολουθεί να αγωνίζεται για να καλύψει τις βασικές του ανάγκες, με την ανεργία να ανέρχεται επίσημα στο 32,7% και στο 43,7% όταν συμπεριληφθούν οι απογοητευμένοι εργαζόμενοι – εκείνοι που είναι διαθέσιμοι για εργασία αλλά δεν αναζητούν πλέον. Εν τω μεταξύ, τα πλούτη της χώρας τα εκμεταλλεύονται πολυεθνικές εταιρείες. Η αποτυχία να αντιμετωπιστούν αυτές οι ανισορροπίες στη δημιουργία και τη διανομή του πλούτου οδήγησε στον κατακερματισμό του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (Σ.τ.Μ., African National Congress, ANC), που κάποτε ήταν το κύριο όχημα του αγώνα για την εθνική απελευθέρωση, και στη μεταμόρφωσή του σε κόμμα των πλουσίων. Ταυτόχρονα, οι δυνάμεις της αριστεράς είναι αποθαρρυμένες, ενώ η δεξιά, συμπεριλαμβανομένης της παλιάς ολιγαρχίας του απαρτχάιντ, δρα ανεξέλεγκτα.
Είναι αυτή τη στιγμή που το Κομμουνιστικό Κόμμα της Νότιας Αφρικής (Σ.τ.Μ., South African Communist party, SACP) και η οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου συγκέντρωσαν μια σειρά πολιτικών δυνάμεων, πολλές από τις οποίες αποτελούν ομάδες που αποσχίστηκαν από το ANC, προκειμένου να συζητήσουν επείγοντα στρατηγικά ζητήματα για τη Νότια Αφρική και άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοιες κρίσεις.
Κατά τη διάρκεια μιας ολομέλειας με θέμα την τρέχουσα συγκυρία, μίλησα εκ μέρους του ινστιτούτου μας. Οι σκέψεις που ακολουθούν προέρχονται από την εν λόγω παρουσίαση.
Louis Maqhubela (South Africa), St. George and the Dragon, 1965.
Όταν αγωνιζόμαστε, κερδίζουμε. Αν φοβόμαστε υπερβολικά την αποτυχία, δεν θα κάνουμε τίποτα.
Σήμερα, 30 Μαΐου, συμπληρώνονται πενήντα έξι χρόνια από την ίδρυση του Κέντρου Ινδικών Συνδικάτων (Σ.τ.Μ., Centre of Indian Trade Unions, CITU), μιας ομοσπονδίας που εκπροσωπεί πάνω από επτά εκατομμύρια εργαζόμενους. Στις 12 Φεβρουαρίου 2026, το CITU ένωσε τις δυνάμεις του με άλλα κεντρικά συνδικάτα και οργανώσεις αγροτών σε μια γενική απεργία ενάντια στους νέους εργατικούς κώδικες, οι οποίοι αποδυναμώνουν τα δικαιώματα των εργαζομένων στη συλλογική διαπραγμάτευση, προωθούν τη σύναψη συμβάσεων εργασίας και ανοίγουν τον δρόμο για περισσότερες ώρες εργασίας. Περίπου 300 εκατομμύρια εργαζόμενοι, αγρότες και άλλα τμήματα της εργατικής τάξης συμμετείχαν σε απεργιακές κινητοποιήσεις και μαζικές διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Οι εργαζόμενοι της Ινδίας συνεχίζουν να αγωνίζονται υπό δύσκολες συνθήκες, ακολουθώντας τα βήματα της ιστορικής εξέγερσης των αγροτών του 2020–2021, όταν εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες διατήρησαν ένα κίνημα διαμαρτυρίας που διήρκεσε ένα ολόκληρο έτος, το οποίο συγκέντρωσε την υποστήριξη εκατοντάδων εκατομμυρίων εργαζομένων και αγροτών σε ολόκληρη τη χώρα και ανάγκασε την κυβέρνηση να αποσύρει τους νόμους της που στρέφονταν εναντίον των αγροτών.
Όταν αγωνιζόμαστε, νικάμε, και ακόμα κι όταν δεν επιτυγχάνουμε αμέσως τους στόχους μας, αποκτούμε αυτοπεποίθηση και εμπειρία για τον επόμενο αγώνα.
Στηριζόμαστε σε μια παράδοση πάνω από έναν αιώνα οργανωμένων αγώνων της εργατικής τάξης, των αγροτών και των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. Αυτοί οι αγώνες βρήκαν έκφραση στην Παρισινή Κομμούνα (1871), την Οκτωβριανή Επανάσταση (1917), την Επανάσταση του Βιετνάμ (1945), την Κινεζική Επανάσταση (1949), την Κουβανική Επανάσταση (1959) και μια σειρά από αντικαπιταλιστικές νίκες, συμπεριλαμβανομένων των αξιοσημείωτων και ελάχιστα κατανοητών γεγονότων που εξελίσσονται στο Σαχέλ. Μια συζήτηση για την αριστερά δεν χρειάζεται να ξεκινά με απελπισία. Η εργατική τάξη και η αγροτιά πρέπει να είναι υπερήφανες για τον καθοριστικό ρόλο τους σε αυτούς τους αγώνες και στην προσπάθεια να ξεπεράσουν τον καπιταλισμό και να διαμορφώσουν μια σοσιαλιστική κοινωνία.
Sam Nhlengethwa (South Africa), Very Ugly, 1992.
Από την οικονομική κρίση του 2008, η παγκόσμια οικονομία χαρακτηρίζεται από αργή ανάπτυξη, υψηλό χρέος, μείωση των παραγωγικών επενδύσεων και βαθιές κοινωνικές ανισότητες. Οι πιο δραματικές πτώσεις έχουν σημειωθεί στις οικονομίες του Βορείου Ατλαντικού, οι οποίες συνεχίζουν να υφίστανται αυτό που ονομάζουμε «Τρίτη Μεγάλη Ύφεση». Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους απέτυχαν να επιλύσουν αυτά τα οικονομικά προβλήματα ή να προσφέρουν ένα αξιόπιστο κοινωνικό σχέδιο. Καθώς ο έλεγχός τους επί των χρηματοπιστωτικών αγορών, της τεχνολογίας και των φυσικών πόρων έχει αποδυναμωθεί, οι παρακμιακές και επικίνδυνες ελίτ έχουν εντείνει τον έλεγχό τους επί της πληροφόρησης και έχουν κλιμακώσει τις πολεμικές συγκρούσεις προκειμένου να διατηρήσουν την παγκόσμια τάξη πραγμάτων τους. Αυτή είναι η φάση του υπερ-ιμπεριαλισμού. Τα στοιχεία για αυτές τις υπερ-ιμπεριαλιστικές επιθέσεις είναι σαφή: η Κίνα, η Κούβα, το Ιράν, ο Λίβανος, η Παλαιστίνη, η Βενεζουέλα και η Υεμένη αποτελούν όλοι στόχους. Αυτές οι δυναμικές εντείνονται από τον Νέο Ψυχρό Πόλεμο, στον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να περιορίσουν την άνοδο της Κίνας ειδικότερα και τη μετατόπιση του κέντρου βάρους προς την Ασία γενικότερα.
Αυτές οι εξελίξεις καθιστούν σαφές ότι η κεντρική αντίφαση της εποχής μας βρίσκεται μεταξύ ενός παρακμάζοντος ιμπεριαλιστικού συστήματος που προσπαθεί να διατηρήσει την κυριαρχία του και των προσδοκιών των λαών και των εθνών που επιδιώκουν την αυτοκυριαρχία (Σ.τ.Μ., sovereignty), την ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη.
George Pemba (South Africa), Homeless, 1973.
Ωστόσο, η αποδυνάμωση της ιμπεριαλιστικής δύναμης δεν οδηγεί αυτόματα στην απελευθέρωση. Η ιστορία δεν προσφέρει αυτόματες μεταβάσεις ή νίκες. Ο κατακερματισμός της παλαιάς τάξης δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και κινδύνους: διακαπιταλιστική αντιπαλότητα, περιφερειακούς πολέμους, τοξικές πολιτικές ιδεολογίες και εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης του πλούτου από τον Παγκόσμιο Νότο προς τον Παγκόσμιο Βορρά. Γι’ αυτό το αποφασιστικό ζήτημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα είναι η οργάνωση. Μπορούν οι εργατικές τάξεις και οι καταπιεσμένοι λαοί να οικοδομήσουν επαρκή οργανωμένη δύναμη ώστε να παρέμβουν ανεξάρτητα σε αυτή την κρίση; Αυτή είναι η κεντρική πρόκληση της εποχής μας. Εδώ, πρέπει να μιλήσουμε ειλικρινά για την κρίση της ίδιας της αριστεράς. Σε πολλές χώρες, τα κομμουνιστικά και εργατικά κινήματα υπέστησαν ιστορικές ήττες κατά τη διάρκεια της νεοφιλελεύθερης επίθεσης στα τέλη του εικοστού αιώνα. Τα συνδικάτα αποδυναμώθηκαν. Η πολιτική εκπαίδευση παρακμάζει. Ο εκλογικισμός (Σ.τ.Μ., electoralism) αντικατέστησε τη μαζική κινητοποίηση. Οι ΜΚΟ εκτόπισαν τις λαϊκές δομές.
Τα τελευταία σαράντα χρόνια, τα ιστορικά εθνικοαπελευθερωτικά κόμματα (όπως το Ινδικό Εθνικό Κογκρέσο και το ANC) και τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα έχουν εξαντλήσει την αποστολή τους – δεν εμμένουν πλέον στις βασικές απαιτήσεις της κοινωνικής πρόνοιας. Αυτά τα κόμματα δεν πιστεύουν πλέον στην αναδιανομή και έχουν υιοθετήσει ως δικό τους το πλαίσιο λιτότητας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Αυτού του είδους η «κατάληψη των μυαλών» (Σ.τ.Μ., brain capture) έχει καταστρέψει το πολιτικό τοπίο, επιτρέποντας στις κυβερνήσεις να αγνοούν τις άμεσες ανάγκες του λαού τους, ενώ υποστηρίζουν τις ανάγκες των πλουσίων, συμπεριλαμβανομένων των κατόχων ομολόγων. Η κατάρρευση της κοινωνικής δημοκρατίας σήμαινε ότι η αριστερά έπρεπε να διευρύνει την ιστορική αποστολή της, που είναι ο αγώνας για επαναστατικό μετασχηματισμό, ώστε να συμπεριλάβει και τον αγώνα για τις άμεσες ανάγκες του λαού. Παρά τους περιορισμένους πόρους της, είναι η αριστερά που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την εξασφάλιση κοινωνικής πρόνοιας, τροφής, νερού και υγειονομικής περίθαλψης για πληθυσμούς που βρίσκονται σε όλο και μεγαλύτερη απόγνωση.
Irma Stern (South Africa), Watussi Chief’s Wife in Yellow, 1946.
Το μέλλον δεν θα καθοριστεί από τους υπολογισμούς των ελίτ ή την καλοσύνη των θεσμών. Θα καθοριστεί από την οργάνωση. Οι άρχουσες τάξεις είναι οργανωμένες σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω εταιρειών, τραπεζών, συστημάτων μέσων ενημέρωσης και στρατιωτικών συμμαχιών. Οι λαοί του κόσμου πρέπει να οργανωθούν με την ίδια σοβαρότητα. Αυτό απαιτεί υπομονή, ιδεολογική σαφήνεια και εμπιστοσύνη στη σοσιαλιστική πολιτική, όχι ως νοσταλγία αλλά ως αναγκαιότητα. Η ενότητα είναι απαραίτητη. Μια ζωντανή αριστερά θα περιλαμβάνει πάντα διαφορετικές παραδόσεις και συζητήσεις, αλλά πρέπει να αναγνωρίσουμε την κύρια αντίθεση μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου, μεταξύ της συντριπτικής πλειοψηφίας που παράγει τον κοινωνικό πλούτο και της ελάχιστης μειοψηφίας που τον οικειοποιείται. Όπως είπε ο γενικός γραμματέας του SACP, Solly Mapaila, «Δεν είμαστε εχθροί παρά τις διαφορές μας». Όταν η αριστερά είναι κατακερματισμένη, οι αντιδραστικές δυνάμεις εκμεταλλεύονται την απελπισία. Όταν όμως τα προοδευτικά κινήματα ενεργούν από κοινού μέσω της πολιτικής εκπαίδευσης, της μαζικής κινητοποίησης και του συγκεκριμένου αγώνα, οι εργαζόμενοι αρχίζουν να αναγνωρίζουν τη δική τους συλλογική δύναμη.
Γι’ αυτό η ανασυγκρότηση της δύναμης της εργατικής τάξης αποτελεί το στρατηγικό καθήκον που έχουμε μπροστά μας. Αυτό δεν περιλαμβάνει απλώς εκλογικές συμμαχίες ή διαπραγματεύσεις πίσω από κλειστές πόρτες μεταξύ ελίτ, αλλά μια βαθιά ριζωμένη οργάνωση μεταξύ των εργαζομένων, των ανέργων, των γυναικών, των φοιτητών, των εργαζομένων στον άτυπο τομέα, των αγροτών και των κοινοτήτων. Η αριστερά πρέπει να ανακτήσει τις παραδόσεις της πολιτικής εκπαίδευσης, της δημοκρατικής μαζικής οργάνωσης, της συλλογικής πειθαρχίας και του διεθνισμού. Ο τελευταίος δεν είναι φιλανθρωπία μεταξύ εθνών, αλλά η αναγνώριση ότι οι εργατικές τάξεις του κόσμου αντιμετωπίζουν έναν κοινό εχθρό: το σύστημα της συσσώρευσης κεφαλαίου και της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας.
Gerard Sekoto (South Africa), Township Street, 1958.
Ο σοσιαλισμός δεν είναι πλέον απλώς μια φιλοδοξία. Είναι προϋπόθεση για την ανθρώπινη επιβίωση. Όμως ο σοσιαλισμός δεν θα έρθει από μόνος του. Πρέπει να οικοδομηθεί μέσα από τον αγώνα, μέσω θεσμών λαϊκής εξουσίας και μέσω οργανωμένων κινημάτων που έχουν τις ρίζες τους στην καθημερινή ζωή του λαού. Έχουμε παραδείγματα τέτοιου είδους οικοδόμησης στους συνεταιρισμούς που δημιούργησε η αριστερά στην Κεράλα, στους οικισμούς του Κινήματος των Εργατών Χωρίς Γη στη Βραζιλία και στα «Κόκκινα Καραβάνια» του Κομμουνιστικού Κόμματος της Νότιας Αφρικής (SACP). Αυτά τα εγχειρήματα είναι το «όχι ακόμα»: θραύσματα ενός μέλλοντος που δεν έχει φτάσει ακόμη πλήρως, αλλά ήδη οικοδομείται στο παρόν. Αυτά τα πειράματα είναι αυτό που ο Καρλ Μαρξ αποκαλούσε «πιθανό κομμουνισμό».
Γι’ αυτό έχουν σημασία συγκεντρώσεις όπως αυτή. Δεν μπορούν να λύσουν κάθε στρατηγικό ζήτημα αμέσως, αλλά αντιπροσωπεύουν προσπάθειες ανασυγκρότησης της συλλογικής πολιτικής ικανότητας μετά από δεκαετίες κατακερματισμού. Ο δρόμος που έχουμε μπροστά μας θα είναι δύσκολος. Όμως η ιστορία παραμένει ανοιχτή. Ο ιμπεριαλισμός είναι ισχυρός, αλλά δεν είναι ανίκητος. Ο καπιταλισμός είναι βίαιος, αλλά δεν είναι αιώνιος. Οι εργατικές τάξεις και οι καταπιεσμένοι λαοί παραμένουν οι δημιουργοί της ιστορίας. Το καθήκον μας είναι να βοηθήσουμε στην οργάνωση αυτής της ιστορικής δύναμης συνειδητά, διεθνώς και με επαναστατική υπομονή.
Dumile Feni (South Africa), Hector Pieterson, 1987.
Η συνάντησή μας πραγματοποιήθηκε κοντά στο Σοβέτο, όπου πριν από πενήντα χρόνια, το πρωί της 16ης Ιουνίου 1976, μαύροι μαθητές ξεκίνησαν μια διαμαρτυρία ενάντια στην ταπείνωση που συνιστούσε η άρνηση του δικαιώματός τους να μαθαίνουν στη δική τους γλώσσα και η υποχρέωσή τους να σπουδάζουν στα Αφρικάανς. Καθώς χιλιάδες νεαροί μαθητές διαδήλωναν, η αστυνομία άνοιξε πυρ, σκοτώνοντας τουλάχιστον 176 άτομα και τραυματίζοντας περισσότερα από 1.000. Ο δωδεκάχρονος Hector Pieterson ήταν ένας από τους πρώτους μαθητές που πυροβολήθηκαν. Ο φωτογράφος Sam Nzima απαθανάτισε τη στιγμή που ο μαθητής Mbuyisa Makhubo κουβαλούσε τον ετοιμοθάνατο Hector, με την αδελφή του Hector, Αντουανέτ, να τρέχει δίπλα τους. Η φωτογραφία αυτή, που έχει πλέον γίνει εμβληματική, ενέπνευσε τον Dumile Feni να ζωγραφίσει το έργο του το 1987, το οποίο φαίνεται παραπάνω. Οι πυροβολισμοί δεν σταμάτησαν.
Μια μικρή φρικαλεότητα, στα βάθη της πόλης
Σοβέτο μπλουζ
Σοβέτο μπλουζ
Αυτά ήταν τα λόγια που τραγούδησε η Miriam Makeba, η νοτιοαφρικανή τραγουδίστρια και ακτιβίστρια κατά του απαρτχάιντ, στο «Soweto Blues», το συγκλονιστικό τραγούδι που έγραψε ο Hugh Masekela μετά τη σφαγή. Πενήντα χρόνια μετά το Σοβέτο, τα παιδιά της Νότιας Αφρικής εξακολουθούν να χρειάζονται μια ζωντανή αριστερά – και το ίδιο ισχύει και για όλους εμάς.
Με θερμούς χαιρετισμούς,
Βιτζέι
