του Luís Carapinha
Δημοσιεύτηκε στο φύλλο Νο 2762 (5/11/2026)
της εφημερίδας Avante! Του
Πορτογαλικού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCP).
μετ. Θ. Νασόπουλος
Γιορτάζουμε την 109η επέτειο της Μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης. Ένα λαμπρό ιστορικό γεγονός, η κατάληψη της εξουσίας από το Μπολσεβίκικο Κόμμα και η εγκαθίδρυση της σοβιετικής εξουσίας στην πρώην τσαρική Ρωσία σηματοδότησαν ένα σημείο καμπής και εγκαινίασαν μια νέα εποχή για την ανθρωπότητα – στην οποία βρισκόμαστε σήμερα – της μετάβασης από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό.
Η έφοδος στα Χειμερινά Ανάκτορα στην Πετρoύπολη, η ανατροπή της Προσωρινής Κυβέρνησης του Κερένσκι – η οποία είχε αντικαταστήσει τον Νικόλαο Β΄ μετά την παραίτησή του και το τέλος της μοναρχίας λίγους μήνες νωρίτερα, κατά τη Φεβρουαριανή Επανάσταση – και η συγκρότηση της νέας κυβέρνησης υπό την ηγεσία των Μπολσεβίκων με επικεφαλής τον Λένιν, αποτέλεσαν το αποκορύφωμα της ρωσικής κοινωνικής επανάστασης, η οποία είχε κάνει τη «γενική πρόβα» της κατά τη διάρκεια της πρώτης ρωσικής επανάστασης του 1905-1907. Ωστόσο, η σημασία του Οκτώβρη υπερβαίνει τα όρια της παλαιάς αυτοκρατορίας, αποκτώντας μια παγκόσμια διάσταση. Μετά την Κομμούνα του Παρισιού (1871), που πνίγηκε στο αίμα από την αντίδραση, ο θρίαμβος της ρωσικής προλεταριακής επανάστασης κατέστη «η έφοδος στον ουρανό», κατά την οποία, για πρώτη φορά, οι καταπιεσμένες τάξεις κατέλαβαν την εξουσία στο σύνολό της και ανέλαβαν το πρωτοποριακό έργο της οικοδόμησης μιας κοινωνίας ανώτερης από τον καπιταλισμό: του σοσιαλισμού. Βάζοντας σε κίνηση τη συμμετοχή και τη δημιουργικότητα εκατομμυρίων «αποκλεισμένων» ανθρώπων, ο Οκτώβρης απέδειξε ότι οι εργάτες και ο λαός είναι το αληθινό υποκείμενο, ο δημιουργός, της ιστορίας…
Στις αρχές του 20ού αιώνα, με φόντο τις επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης που κορυφώθηκε με τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ωρίμανση της επαναστατικής κατάστασης στη Ρωσία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την περιφερειακή της θέση, ως «αδύναμος κρίκος» του καπιταλιστικού συστήματος. Το ξένο κεφάλαιο ασκούσε κυρίαρχη επιρροή στο ρωσικό τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς και στους κύριους κλάδους της ταχέως αναπτυσσόμενης βιομηχανίας. Με έναν πληθυσμό που αποτελούταν κυρίως από αγρότες και αναλφάβητους, η Ρωσία, εξαντλημένη από τη συμμετοχή της στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν ταυτόχρονα το κέντρο μιας αυτοκρατορίας σε εξέγερση και αποσύνθεση. Ο θρίαμβος του Οκτώβρη, αδιαχώριστος από τον πρώτο ιμπεριαλιστικό παγκόσμιο πόλεμο και την υποκείμενη καπιταλιστική κρίση, αναδύθηκε από τα έγκατα της παρατεταμένης τελικής κρίσης της τσαρικής, πατριαρχικής και ημιφεουδαρχικής Ρωσίας, για να πραγματοποιήσει τον βαθύτερο κοινωνικό μετασχηματισμό στη χιλιετή ιστορία της Ρωσίας – και των λαών που απελευθερώθηκαν από την αυτοκρατορική κηδεμονία στην πρώην «φυλακή των λαών», σύμφωνα με την έκφραση του Λένιν.
Η Επανάσταση υιοθέτησε την πρωτότυπη μορφή της σοβιετικής εξουσίας ως κυβερνητική δομή – με αποτέλεσμα, στα τέλη του 1922, την ίδρυση της ΕΣΣΔ πάνω στα ερείπια της παλιάς αυτοκρατορίας. Από την αρχή, η νέα εξουσία βρέθηκε αντιμέτωπη με τα φλέγοντα ζητήματα της Ειρήνης, της Γης και των δικαιωμάτων εθνικής αυτοδιάθεσης. Η αντίδραση των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων ήταν σφοδρή. Οι δύο αντίπαλες πλευρές της σύγκρουσης στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ενώθηκαν για να υποστηρίξουν την αντεπαναστατική Λευκή Φρουρά, η οποία πυροδότησε τέσσερα χρόνια ρωσικού εμφυλίου πολέμου, καθώς και για να προβούν σε άμεση στρατιωτική επέμβαση που συγκέντρωσε στρατεύματα από 14 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία, η Μεγάλη Βρετανία, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία.
Στην περίπου 70χρονη ιστορία της, η ΕΣΣΔ διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στα μεγάλα επιτεύγματα και τις απελευθερωτικές εξελίξεις της ανθρωπότητας, από τη διαδικασία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης ως την εκβιομηχάνιση, την εισαγωγή των πενταετών σχεδίων και την ανόρθωση των καταπιεσμένων λαών· από την ήττα του φασισμού-ναζισμού στον πιο αιματηρό πόλεμο ως τους αγώνες εθνικής απελευθέρωσης, το τέλος των αποικιακών αυτοκρατοριών και τον θρίαμβο των νέων σοσιαλιστικών επαναστάσεων στον κόσμο. Η αρχική προσδοκία της μπολσεβίκικης ηγεσίας για επαναστατικό θρίαμβο στην Ευρώπη δεν ευοδώθηκε. Ο επαναστατικός άξονας μετατοπίστηκε στην Ασία, όπως είχε προβλέψει ο Λένιν. Ήταν από τις κανονιές του “Αβρόρα” στις 7 Νοεμβρίου που το επαναστατικό κίνημα ξύπνησε και ενισχύθηκε στην Κίνα, οδηγώντας στον θρίαμβο του ΚΚ Κίνας και της κινεζικής επανάστασης.
Η οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη και γεμάτη εμπόδια απ’ ό,τι είχε προβλεφθεί. Η φλόγα του Οκτώβρη, ωστόσο, δεν έχει σβήσει. Αναζωπυρώνεται στην αντίσταση και στους αγώνες των εκμεταλλευόμενων και των λαών. Είναι παρούσα στις διαδικασίες που συνεχίζονται σήμερα με στόχο τον σοσιαλισμό, στην ελικοειδή άνοδο του «Παγκόσμιου Νότου», στη βαθιά μεταβολή και αναδιάταξη των παγκόσμιων δυνάμεων, με την ανάδυση της Κίνας και τον γεμάτο προκλήσεις ορίζοντα του «σοσιαλιστικού εκσυγχρονισμού» ως κύριο σημείο αναφοράς. Ο Οκτώβρης και ο σοσιαλισμός είναι χαραγμένοι στην εποχή μας, την ψηφιακή εποχή και την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, σε έναν κόσμο που βρίσκεται αντιμέτωπος με το σπιράλ της καπιταλιστικής κρίσης και τις απειλές που ανακύπτουν από την παρακμή των ΗΠΑ και των άλλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων – εκμετάλλευση, πόλεμος, νεοφασισμός, βαρβαρότητα.
