Ο Λούλα και οι φρικτές πραγματικότητες της εποχής της αντεπανάστασης: Tο 45ο ενημερωτικό δελτίο (2026)

Ταρσίλα ντο Αμαράλ (Tarsila do Amaral, Βραζιλία), O Vendedor de frutas (Ο πωλητής φρούτων), 1925.

Δημοκρατία. Το 1975, ο Λούλα εξελέγη πρόεδρος του συνδικάτου του και σύντομα αναδείχθηκε σε ηγετική μορφή στην αντιπαράθεση του εργατικού κινήματος με τη στρατιωτική δικτατορία. Σήμερα έχει ξεχαστεί ότι το κύμα απεργιών μεταξύ 1978 και 1980 και η ίδρυση του Κόμματος των Εργατών (Partido dos Trabalhadores, PT) το 1980, στα οποία ο Λούλα διαδραμάτισε ηγετικό ρόλο, συνέβαλαν στην αποδυνάμωση της δικτατορίας και στην επιτάχυνση του αγώνα για τον επανεκδημοκρατισμό. Αυτοί οι αγώνες αποτελούσαν μέρος ενός πολύ ευρύτερου κινήματος αντιπολίτευσης που τελικά έθεσε τέλος στη στρατιωτική διακυβέρνηση το 1985. Η κινητοποίηση της εργατικής τάξης, σε συνδυασμό με τους αγώνες των αγροτών που θα συνενώνονταν σε εθνικό επίπεδο στο Κίνημα των Εργατών Χωρίς Γη (Landless Workers’ Movement, MST· Σ.τ.Μ., Movimiento de los Trabajadores Rurais Sem Terra), το οποίο ιδρύθηκε το 1984, επέκτεινε τον αγώνα για το δικαίωμα στη σύσταση συνδικάτων, στην έκδοση εφημερίδων, στη δημιουργία πολιτικών κομμάτων και στη συμμετοχή στις εκλογές. Σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, η ακροδεξιά και οι σύμμαχοί της έχουν χρησιμοποιήσει μια σειρά μέσων εναντίον της αριστεράς για να ανατρέψουν τα δημοκρατικά κεκτημένα, από τη «νομική πολεμική» (Σ.τ.Μ., «lawfare») – συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας μομφής της Ντίλμα Ρουσέφ (Dilma Rousseff) στη Βραζιλία το 2016 και της πρόσφατης σύλληψης της πρώην προεδρικής υποψήφιας του Ισημερινού Λουίζα Γκονζάλες (Luisa González) – έως την άμεση στρατιωτική επέμβαση, όπως στην επίθεση των ΗΠΑ κατά της Βενεζουέλας τον Ιανουάριο του 2026 και την απαγωγή του Προέδρου Νικολά Μαδούρο (Nicolás Maduro) και της Πρώτης Κυρίας και μέλους της Εθνοσυνέλευσης Σίλια Φλόρες (Cilia Flores). Η επανεκλογή του Λούλα διαφυλάσσει τα δημοκρατικά κεκτημένα που κατακτήθηκαν με κόπο, αλλά από μόνη της δεν διευρύνει τη λαϊκή συμμετοχή μεταξύ των εκλογών. Το MST και άλλες μαζικές οργανώσεις, μαζί με ομάδες νεολαίας και ψηφιακές πρωτοβουλίες όπως το κανάλι στο WhatsApp Exército do Lula (Στρατός του Λούλα), το οποίο συγκέντρωσε περισσότερους από 10 εκατομμύρια ακόλουθους, διαδραμάτισαν ενεργό ρόλο στην κινητοποίηση των ψηφοφόρων κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, ιδίως πριν από τον δεύτερο γύρο. Κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών, τα συνδικάτα, οι οργανώσεις γειτονιών, τα αγροτικά κινήματα και τα κινήματα των φτωχών των αστικών κέντρων θα πρέπει να ενισχύσουν την κοινωνική τους δύναμη, ώστε να διασφαλίσουν ότι οι δημοκρατικές διαδικασίες θα είναι λιγότερο ευάλωτες στο χρήμα, στη χειραγώγηση και στον οργανωμένο εκφοβισμό. Πρέπει επίσης να ηγηθούν του αγώνα των ιδεών και των συναισθημάτων σε πεδία όπου οι ακροδεξιές δυνάμεις έχουν δημιουργήσει προπύργια, όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι θρησκευτικές κοινότητες.

Κοινωνική πρόνοια. Κατά τη διάρκεια των τριών προηγούμενων θητειών του, ο Λούλα αγωνίστηκε για την επέκταση της κοινωνικής πρόνοιας μέσω της υγειονομικής περίθαλψης, των συντάξεων, της εκπαίδευσης, της στέγασης και της εισοδηματικής στήριξης. Η στατιστική υπηρεσία της Βραζιλίας (IBGE) ανέφερε ότι η φτώχεια μειώθηκε από 27,3% το 2023 σε 23,1% το 2024 – ένα ποσοστό του πληθυσμού που παραμένει απαράδεκτα υψηλό, αλλά αποτελεί την τρίτη συνεχόμενη ετήσια μείωση. Πίσω από αυτά τα ποσοστά κρύβονται άνθρωποι που μπορούν να αγοράσουν είδη πρώτης ανάγκης, παιδιά με μεγαλύτερη ασφάλεια και νοικοκυριά που ανακτούν ένα μέτρο αξιοπρέπειας. Η αναδιανομή που δεν μετασχηματίζει την οικονομική εξουσία και δεν ενισχύει τις παραγωγικές δυνάμεις είναι απαραίτητη, αλλά περιορισμένη. Κατά τη μεταδικτατορική περίοδο, η Βραζιλία βίωσε συνεχή αποβιομηχάνιση παράλληλα με επίμονα χαμηλά επίπεδα επενδύσεων, ιδίως στον τομέα των υποδομών. Χωρίς μια ισχυρότερη παραγωγική βάση και αυξανόμενα δημόσια έσοδα, τα κοινωνικά προγράμματα παραμένουν πιο ευάλωτα σε δημοσιονομικές και πολιτικές διαπραγματεύσεις με τα συμφέροντα των πλουσίων, αντί να στηρίζονται σε βιώσιμη αύξηση του εισοδήματος και ευρύτερη φορολογική βάση. Οι τρεις θητείες του Λούλα στην κυβέρνηση εξασφάλισαν σημαντικές κοινωνικές προόδους, αλλά οι πολιτικοί συμβιβασμοί που κατέστησαν δυνατές αυτές τις προόδους έθεσαν επίσης όρια στο πόσο μακριά μπορούσαν να φτάσουν και εξάντλησαν τις συμμαχίες που απαιτούνταν για να διεκδικηθεί κάθε ίντσα καλής θέλησης από το κράτος. Η ακροδεξιά ενισχύεται μέσα σε αυτή την εξάντληση, μετατρέποντας την ταπείνωση της εργασιακής ανασφάλειας σε μνησικακία εναντίον των μεταναστών, των γυναικών, των μειονοτήτων, και της αριστεράς. Χωρίς να μετασχηματιστούν οι κοινωνικές σχέσεις που αναπαράγουν την ανασφάλεια, παραμένει δύσκολο να προστατευθεί και να διευρυνθεί η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Σε αυτό το δύσκολο πεδίο των καθημερινών συναισθημάτων, οι απλοϊκές και επικίνδυνες εξηγήσεις της ακροδεξιάς μπορούν να εδραιωθούν.