του Βασίλη Λιόση,
5/10/2026
Συντρόφισσες και σύντροφοι,
σας ευχαριστώ εκ μέρους του συλλόγου Διάδοσης Μαρξιστικής Σκέψης «Γιάνης Κορδάτος» για τη σημερινή πρόσκληση. Στην τοποθέτησή μου θα επιχειρήσω να καταθέσω μερικές σκέψεις σχετικά με τις επικείμενες εκλογές αλλά και εν γένει για αυτές μιας και η ΛΑΕ δήλωσε την κάθοδό της.
Α. ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
Ποιοι είναι οι παράγοντες που καθορίζουν την ανάγκη για παρουσία ενός κόμματος στις εκλογές;
Ήδη το ερώτημα που τέθηκε είναι ελλιπές αφού θα πρέπει να προσθέσουμε και ένα δεύτερο: για τι είδους κόμματα μιλάμε;
Για τα μεν αστικά, μικροαστικά και ρεφορμιστικά κόμματα η συμμετοχή στις εκλογές και η εκλογή σε βουλευτικά αξιώματα εξασφαλίζουν την αναπαραγωγή ενός γραφειοκρατικού στρώματος, την αναπαραγωγή των καπιταλιστικών δομών και τις διασυνδέσεις με έξωθεν κέντρα.
Ωστόσο, η συμμετοχή των επαναστατικών κομμάτων έχει έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα. Αποτελεί ένα επιπλέον βήμα ταξικής πάλης, έναν ακόμη τρόπο για την προπαγάνδιση των πολιτικών τους θέσεων, ένα τρόπο για να έρθουν σε επαφή με τα λαϊκά στρώματα, να αναδείξουν τις διαφορές τους με την αστική πολιτική και αν είναι εφικτό να εκλέξουν βουλευτές άλλου τύπου σε σχέση με αυτούς των αστικών κομμάτων: βουλευτές που αποκαλύπτουν την αστική πολιτική, συγκρούονται με αυτήν, προωθούν τα λαϊκά συμφέροντα, δρουν αγωνιστικά εντός και εκτός κοινοβουλίου. Επιπλέον, οι εκλογές χρησιμεύουν ώστε μία αντισυστημική δύναμη να αναμετράται με την κοινωνική της επιρροή και να εξάγει συμπεράσματα για το επίπεδο της κοινωνικής συνείδησης.
Β. ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Το ζήτημα της συμμετοχής ή μη των κομμουνιστικών κομμάτων στις αστικές εκλογές λύθηκε το 1920 από τον Λένιν στο εξαιρετικό του έργο Ο «Αριστερισμός», παιδική αρρώστια του κομμουνισμού που γράφτηκε με αφορμή την εμφάνιση μιας σειράς αριστερίστικων κομμάτων στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Σε αυτό του το έργο ο Λένιν άσκησε κριτική στους αριστεριστές που αρνούνταν τη συμμετοχή στα αντιδραστικά συνδικάτα, απέρριπταν τους αναγκαίους συμβιβασμούς, υποτάσσονταν στο αυθόρμητο και βεβαίως αρνούνταν τη συμμετοχή στα αστικά κοινοβούλια.
Τι δεν καταλάβαιναν οι αριστεριστές εκείνης της εποχής;
α] Ότι παρά την κυριαρχία της αστικής ιδεολογίας μια επαναστατική δύναμη οφείλει να αξιοποιήσει ό,τι όπλα της δίνονται.
β] Ότι το καθολικό δικαίωμα ψήφου δεν υπήρχε από πάντα. Στην αρχή ψήφιζαν μόνο άνδρες και μάλιστα με περιουσιακά κριτήρια, δηλαδή οι φτωχοί δεν ψήφιζαν. Το καθολικό δικαίωμα κατακτήθηκε μέσα από σκληρούς κοινωνικούς αγώνες.
Να σημειωθεί ενδεικτικά ότι στην «πολιτισμένη» Ευρώπη το δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες δόθηκε στη Γαλλία το 1944, στην Ελλάδα το 1952 και στην Ελβετία το 1971.
Γ. ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ
Ας επανέλθουμε, όμως, στο σήμερα.
Το κοινοβούλιο είναι ένα βήμα ταξικής πάλης υπό τις εξής διευκρινίσεις:
Οι εκλογές δεν αλλάζουν το κοινωνικό status quo. Με άλλα λόγια δεν ανατρέπουν τον καπιταλισμό. Αυτό πρέπει να είναι σαφές προκειμένου κάποιος να αποφεύγει την παγίδα του κοινοβουλευτισμού.
Ωστόσο, αν προκύψει, σε συνθήκες κοινωνικού αναβρασμού, μία κυβέρνηση αντιιμπεριαλιστικών-αντιμονοπωλιακών-δημοκρατικών δυνάμεων, οι κομμουνιστές, οι αντιιμπεριαλιστές, οι ριζοσπάστες οφείλουν να κρίνουν κατά περίπτωση τη συμμετοχή τους ή μη και σε κάθε περίπτωση να επιδιώξουν να βάλουν τη σφραγίδα τους. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι με την κινητοποίηση των συνδικάτων, των φοιτητικών συλλόγων, των αγροτικών συλλόγων, των ενώσεων των μικρομεσαίων στρωμάτων και κάθε είδους κοινωνικής συλλογικότητας, πρέπει να ωθήσουν μια τέτοια κυβέρνηση ως την τελική σύγκρουση και στην ιστορική φάση του «ποιος-ποιον;» να μην υπάρξουν αυταπάτες.
Στη σημερινή συγκυρία υπάρχει ένα κομβικό ερώτημα: με τι εκλογικό πρόγραμμα πρέπει να κατέβει ένα κόμμα που θέλει να πολεμήσει τον καπιταλισμό και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για το πέρασμα στον σοσιαλισμό;
Ένα εκλογικό πρόγραμμα της Αριστεράς δεν μπορεί παρά να είναι ρηξικέλευθο, να συγκρούεται με τις κυρίαρχες επιλογές, να απαντά στις άμεσες ανάγκες του λαού (π.χ. μισθοί) και στα μεσομακροπρόθεσμα συμφέροντά του (π.χ. δημόσια, προοδευτική και δωρεάν παιδεία).
Και εδώ αναφύεται ένα ερώτημα: ένα τέτοιο εκλογικό πρόγραμμα πρέπει να περιγράφει τον σοσιαλισμό;
Η απάντηση είναι όχι. Στις εκλογές δεν διακυβεύεται η επανάσταση και ο σοσιαλισμός. Στις εκλογές δεν δημιουργούνται συνειδησιακές ρηγματώσεις επειδή κάποιος μπορεί να προβάλει το κομμουνιστικό όραμα. Αν τα πράγματα ήταν τόσο απλά, τότε το πρόβλημά μας θα είχε λυθεί προ πολλού. Εν τούτοις, ένα εκλογικό πρόγραμμα οφείλει να έχει και τη μορφή τροχιοδεικτικών βολών. Να σκιαγραφεί προς τα πού πορεύεται ένα κόμμα.
Δ. ΕΙΔΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΕ
Με βάση όλα τα παραπάνω θεωρούμε πως εν πολλοίς μας βρίσκουν σύμφωνους τα αιτήματα όπως κατατέθηκαν στην απόφαση της Πολιτικής Γραμματείας της ΛΑΕ-Ανυπότακτης Αριστεράς. Ωστόσο, με διάθεση απολύτως συντροφική και θέλοντας να συμβάλουμε στον εμπλουτισμό κάποιων σκέψεων θεωρούμε ότι το αίτημα εξόδου από την ΕΕ πρέπει να υπάρχει. Μήπως, όμως, αυτό συνιστά έναν αριστερίστικο στόχο; Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα έχει τρία σκέλη:
Σήμερα που μιλάμε υπάρχουν καπιταλιστικές χώρες που για τους δικούς τους λόγους δεν συμμετέχουν στην ΕΕ. Ενδεικτικά δεν συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, η Ισλανδία, η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία κ.ά. Άρα υπάρχει ζωή και έξω από την ΕΕ.
Το δεύτερο σκέλος έχει να κάνει με τη σημερινή ελληνική κοινή γνώμη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ευρώ. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις συντηρητικών οργανισμών (Eurostat, Διανέοσις) καταγράφεται αρνητική γνώμη για την ένταξη στην ΕΕ και το ευρώ που προσεγγίζει το 20%, ποσοστό διόλου αμελητέο αν κάποιος αναλογιστεί τη λυσσώδη προπαγάνδα που υπάρχει όλα αυτά τα χρόνια για την ΕΕ καθώς και την κινδυνολογία που μεθοδευμένα εκπορεύεται από τα στόματα των αστών πολιτικών. Αυτός ο κόσμος δεν έχει πολιτική έκφραση και κάποιος πρέπει να καλύψει το κενό. Αν δεν το καλύψει η Αριστερά θα το καλύψει η ακροδεξιά με όρους εθνικισμού. Το AfD αποτελεί ένα παράδειγμα που υπογραμμίζει την προηγούμενη διαπίστωση.
Το τρίτο σκέλος είναι και το πιο ουσιαστικό. Η ΕΕ προβάλλεται από την κυρίαρχη ρητορική ως ένα πολιτικό μόρφωμα που προέκυψε από την ανάγκη εξασφάλισης της ειρήνης και ως προϊόν οραματιστών τύπου Ζαν Μονέ. Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική και για τούτο μιλά η πραγματικότητα. Η ΕΕ είναι ιμπεριαλιστικός μηχανισμός που εντείνει την εκμετάλλευση των λαών και οδηγεί σε πολέμους. Η ΕΕ ευνόησε τη διάλυση της αγροτικής και βιομηχανικής παραγωγής στην Ελλάδα και διαμόρφωσε ένα νέο δυστοπικό εργασιακό περιβάλλον. Επιπλέον, αυτά που βιώσαμε με τα μνημόνια και τη δανειακή σύμβαση στην περίοδο της κρίσης είναι απολύτως ενδεικτικά. Και ας μην ξεχνάμε ότι η ΕΕ πρωτοστατεί στη διάδοση της άθλιας θεωρίας των δυο άκρων ταυτίζοντας τον φασισμό με τον κομμουνισμό. Από αυτή την άποψη και μόνο η Αριστερά πρέπει να θέτει το ζήτημα της εξόδου.
Σε κάθε περίπτωση, το πρόγραμμα της ΛΑΕ δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς μια σκληρή σύγκρουση με την ντόπια ολιγαρχία του μεγάλου κεφαλαίου, και τους ιμπεριαλιστές της ΕΕ και των ΗΠΑ-ΝΑΤΟ, όπως κατέστησε σαφές, άλλωστε και η εμπειρία του 2015 στην Ελλάδα. Επομένως, πέραν από την όποια τακτική γύρω από τη χρήση του συνθήματος της εξόδου από την ΕΕ στο πλαίσιο π.χ. μιας εκλογικής συμμαχίας, είναι αναγκαίο να αναπτυχθεί η προγραμματική συζήτηση και η ζύμωση μέσα στον λαό και στο κίνημα για τις διάφορες πλευρές αυτής της σύγκρουσης με ορίζοντα την έξοδο τόσο από την ΕΕ όσο και από το ΝΑΤΟ.
* * * *
Όσον αφορά το ζήτημα των εκλογικών συμμαχιών η Αριστερά οφείλει να επιδιώκει εκλογικές συμμαχίες. Οι εκλογικές συμμαχίες δεν προϋποθέτουν μία εφ’ όλης της ύλης συμφωνία αλλά ένα μίνιμουμ συμφωνιών και αμοιβαίες υποχωρήσεις και πρέπει να αποτελούν ένα μέρος μιας μετωπικής πολιτικής. Όποιος τις αρνείται θα βράσει στο δύσοσμο ζουμί του σεχταρισμού, αυτής της αρρώστιας που κυριαρχεί σε ένα μεγάλο τμήμα της Αριστεράς. Μιας Αριστεράς που καθορίζει την πολιτική της με όρους μιας δήθεν αμόλυντης ιδεολογικής καθαρότητας. Επιπροσθέτως, πρέπει να τονιστεί ότι οι εκλογικές συμμαχίες αποκτούν νόημα όταν είναι καταστάλαγμα ή αποτελούν την έναρξη γενικότερων μετωπικών πρωτοβουλιών.
Ως Σύλλογος Διάδοσης της Μαρξιστικής Σκέψης «Γιάνης Κορδάτος», θα μελετήσουμε πολύ προσεκτικά τα κείμενα της ΛΑΕ που αφορούν τη συγκρότηση ενός νέου κομματικού φορέα. Έχουμε δηλώσει εξαρχής ότι το εγχείρημα μάς ενδιαφέρει.
Ανεξάρτητα όμως από αυτό εφόσον η ΛΑΕ αποφάσισε να κατέλθει στις εκλογές, η στήριξή μας σε μια τέτοια ενωτική, αριστερή εκλογική συμμαχία σε κατεύθυνση ρήξης με την ντόπια ολιγαρχία, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, πρέπει να θεωρείται δεδομένη.
Άλλωστε, η ΛΑΕ δεν έχει υιοθετήσει τη λογική των ίσων αποστάσεων στα διεθνή, μάχεται όπου μπορεί για τα λαϊκά δικαιώματα, περιγράφει την εξάρτηση της χώρας από τα ιμπεριαλιστικά κέντρα και τα στελέχη της έχουν απαρνηθεί στο παρελθόν οφίτσια προτάσσοντας ηθικές και πολιτικές αξίες.
Συντρόφισσες και σύντροφοι, καλή δύναμη και με αισιοδοξία στις εκλογές και τους κοινωνικούς αγώνες!
